Pracownik użytkujący prywatny samochód do celów służbowych a badania lekarskie

Wymagania prawne

Obowiązki przeprowadzania i kierowania osób na badania lekarskie związane z prowadzeniem pojazdów samochodowych określa Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. 2011 nr 30 poz. 151 z późn. zm) oraz Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. 2001 nr 125 poz. 1371 z późn. zm.)

Zgodnie z art. 39a Ustawy o transporcie drogowym przedsiębiorca lub inny podmiot wykonujący przewóz drogowy może zatrudnić kierowcę, jeżeli osoba ta:

1) ukończyła:

a) 18 lat – w przypadku kierowcy prowadzącego pojazd samochodowy, dla którego wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii:

- C lub C+E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną,

- C1 lub C1+E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną przyśpieszoną,

b) 21 lat – w przypadku kierowcy prowadzącego pojazd samochodowy, dla którego wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii:

- C lub C+E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną przyśpieszoną,

- D lub D+E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną,

- D1 lub D1+E, o ile przewóz wykonywany jest na liniach regularnych, których trasa nie przekracza 50 km i o ile kierowca uzyskał odpowiednią kwalifikację wstępną przyśpieszoną,

c) 23 lata – w przypadku kierowcy prowadzącego pojazd samochodowy, dla którego wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii D lub D+E, o ile uzyskał on odpowiednią kwalifikację wstępną przyśpieszoną;

2) posiada odpowiednie uprawnienie do kierowania pojazdem samochodowym, określone w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, z zastrzeżeniem ust. 1A;

3) nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy;

4) nie ma przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy;

5) uzyskała kwalifikację wstępną lub kwalifikację wstępną przyśpieszoną, zwane dalej „kwalifikacją”;

6) ukończyła szkolenie okresowe.

Wymagań, o których mowa w pkt 1), 5) i 6) nie stosuje się do kierowcy pojazdu:

1) do kierowania którego wymagane jest prawo jazdy kategorii A1, A, B1, B lub B+E;

2) którego konstrukcja ogranicza prędkość do 45 km/h;

3) wykorzystywanego przez siły zbrojne;

4) obrony cywilnej, jednostek ochrony przeciwpożarowej lub jednostek odpowiedzialnych za utrzymanie bezpieczeństwa lub porządku publicznego;

5) poddawanego testom drogowym do celów rozwoju technicznego przez producentów, jednostki badawczo-rozwojowe lub szkoły wyższe;

6) odbywającego przejazd bez osób lub ładunku:

a) w celu dokonania jego naprawy lub konserwacji,

b) z miejsca zakupu lub odbioru;

7) używanego w sytuacjach zagrożenia lub przeznaczonego do akcji ratunkowych;

8) wykorzystywanego do:

a) nauki jazdy osób ubiegających się o prawo jazdy,

b) szkolenia osób posiadających prawo jazdy,

c) przeprowadzania państwowego egzaminu osób ubiegających się o prawo jazdy;

9) wykorzystywanego do użytku osobistego w przewozie drogowym osób lub rzeczy;

10) wykorzystywanego do przewozu materiałów lub urządzeń niezbędnych kierowcy do jego pracy, pod warunkiem że prowadzenie pojazdu nie jest jego podstawowym zajęciem.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że powyższe wymagania odnoszą się tylko do osób zatrudnionych na stanowisku kierowcy, które wykonują przewóz drogowy.

Przewozem drogowym w rozumieniu ustawy o transporcie drogowym jest każda podróż odbywana w całości lub części po drogach publicznych przez pojazd, z ładunkiem lub bez, używanym do przewozu osób lub rzeczy. Natomiast sam przewóz drogowy ma miejsce wtedy, gdy

a) dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 3,5 tony lub

b) wykonywany jest przewóz osób, pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi i przeznaczonymi do przewozu więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą

W związku z powyższym, na podstawie art. 39j Ustawy o transporcie drogowym, obowiązkowo badaniom lekarskim przeprowadzanym w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy podlega kierowca wykonujący przewóz drogowy oraz osoby, zgodnie z art. 75 Ustawy o kierujących pojazdami tj.:

1) osoby ubiegające się o uzyskanie uprawnień do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub uprawnienia do kierowania tramwajem;

2) osoby przedłużające ważność prawa jazdy określonej kategorii lub pozwolenia na kierowanie tramwajem;

3) osoby ubiegająca się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem cofniętego ze względu na stan zdrowia;

4) kierujące motorowerem, pojazdem silnikowym lub tramwajem, jeżeli kierowały pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu;

5) osoby posiadające prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia;

6) osoba występująca o zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym lub przewożącym wartości pieniężne albo o przedłużenie ważności tego dokumentu.

Badania dla osób wykonywane są na zasadach określonych w art. 229 kodeksu pracy (tylko dla pracowników w rozumieniu kodeksu pracy).

Natomiast zgodnie z art. 39k Ustawy o transporcie drogowym, badaniom psychologicznym obowiązkowo podlegają kierowcy wykonujący przewóz drogowy w celu istnienia przeciwwskazań lub braku przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy oraz osoba, która zgodnie z art. 82 Ustawy o kierujących pojazdami:

1) ubiega się o:

a) uzyskanie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D i D+E lub uprawnienia do kierowania tramwajem,

b) przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E i T, wobec której wydana została decyzja o cofnięciu uprawnienia w trybie art. 103 ust. 1 pkt 2 lub 3,

c) przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem, cofniętego ze względu na istnienie przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami;

2) przedłuża ważność uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D i D+E lub pozwolenia na kierowanie tramwajem;

3) jest osobą kierującą motorowerem, pojazdem silnikowym lub tramwajem, jeżeli była sprawcą wypadku drogowego, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć lub doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego;

4) kierująca motorowerem, pojazdem silnikowym lub tramwajem, jeżeli:

a) kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu,

b) przekroczyła liczbę 24 punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego,

c) w okresie próbnym popełniła co najmniej dwa wykroczenia w ruchu drogowym przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji;

5) posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli w wyniku badania lekarskiego tej osoby została stwierdzona możliwość istnienia poważnych przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem;

6) ubiegająca się o wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym lub przewożącym wartości pieniężne albo o przedłużenie terminu ważności tego dokumentu.

7) kandydat na instruktora i instruktor – w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań do wykonywania czynności instruktora;

8) kandydat na egzaminatora i egzaminator – w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań do wykonywania czynności egzaminatora.

Wymagania dotyczące kierowania na badania, dotyczą również przedsiębiorcy lub innej osoby wykonującej przewóz drogowy.

Pracownik użytkujący prywatny samochód do celów służbowych

Jak wynika z przedstawionej analizy, pracownicy, którzy kierują pojazdami do 3,5 t, nie podlegają obligatoryjnie badaniom lekarskim ani nie powinni być kierowani, na podstawie powyższych przepisów, na konsultacje w zakresie okulistyki oraz na badania oceniające widzenie zmierzchowe i zjawisko olśnienia, zgodnie z § 6 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17.07.2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. 2014 poz. 949 z późn. zm.).

Obecnie jednak wiele zakładów pracy kieruje nadal na badania pracowników kierujących pojazdami do 3,5 tony. Powstaje pytanie wobec powyższej analizy – czy naprawdę muszą?

Otóż zgodnie z § 2 Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30.05.1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. 1996 nr 69 poz. 332z późn. zm.) w związku z art. 229 kodeksu pracy, zakres i częstotliwość badań profilaktycznych określają wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, określone są w załączniku nr 1 do w/w rozporządzenia. Lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne może poszerzyć jego zakres o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe, a także wyznaczyć krótszy termin następnego badania, niż to określono we wskazówkach metodycznych, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika.

W rzeczonym załączniku, jako zagrożenie dla pracowników występuje grupa prac wymagających pełnej sprawności psychoruchowej, których to jednak litera prawa nie określa. Wyszczególniają je dopiero wytyczne opublikowane przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofnera. Według przytoczonych wytycznych, do prac wymagających pełnej sprawności psychoruchowej zalicza się m.in. pracę związaną z używaniem pojazdu silnikowego jako narzędzia pracy, niepodlegającym przepisom ustawy o transporcie drogowym. O ile w przypadku pracowników stale użytkujących samochody służbowe podczas pracy, czyli ewidentnie stanowiących narzędzie pracy takiego pracownika, kierowanie na badania profilaktyczne obejmującymi zakres badań, o którym mowa w § Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17.07.2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców jest jak najbardziej zasadne, to w przypadku pracowników, którzy wykorzystują swój własny samochód do jazd służbowych podczas pracy, już nie jest tak oczywiste. Należałoby tutaj rozróżnić dwa przypadki użytkowania samochodu prywatnego do celów służbowych:

a) użytkowanie własnego samochodu jako wymóg wykonania określonej pracy w charakterze stałym;

b) użytkowanie własnego samochodu dobrowolnie w charakterze dorywczym.

W pierwszym przypadku kierowanie pracownika na badania lekarskie jest jak najbardziej zasadne, ponieważ do wykonania określonej pracy wymagany jest samochód, przy czym dodatkowo praca ma charakter stały tj. samochód musi być wykorzystywany regularnie przez określony w zakładzie pracy czas.

W drugim przypadku kierowanie pracownika na badania lekarskie nie wydaje się konieczne. Po pierwsze dlatego, że mamy tutaj do czynienia z rozporządzaniem własną rzeczą na zasadach dobrowolności i swobody tworzenia umów a po drugie, charakter pracy (dorywczy i sporadyczny) nie powoduje znacznego obciążenia uciążliwością pracy, jaką jest prowadzenie samochodu. Chyba, że wyniki oceny ryzyka zawodowego wskazują, że kierowanie takiego pracownika jest jak najbardziej zasadne.

Załącznik:

Wytyczne – prace wymagające sprawności psychoruchowej

Autor: Adam Pisarczuk

Sprawdź specjalistyczne publikacje z zakresu bhp i prawa pracy

Masz problem? Skorzystaj z darmowej porady.

Pisz na bezpieczenstwo.pracy.blog@gmail.com

,,,
3 comments on “Pracownik użytkujący prywatny samochód do celów służbowych a badania lekarskie
  1. Kieruje samochodem prywatnym do celów służbowych i pracodawca napisami mi to w skierowaniu na badania. Lekarz medycyny pracy ma widzimisie i chce aby mu przedstawić zaświadczenie z badań psychotechnicznych i co mam takiemu lekarzowi powiedzieć aby dał mi skierowanie, czy to pracodawca ma mi dać skierowanie do psychologa?

    • Badania lekarskie są wykonywane zgodnie z art. 229 kodeksu pracy, co za tym idzie, pracodawca powinien przekazać skierowanie na badania psychologiczne.

      W praktyce jednak bardzo często się zdarza, że w poradni medycyny pracy po prostu kierują bezpośrednio do pracowni psychologicznej. W Pana przypadku jak widać tak to nie działa i będzie musiał mieć Pan skierowanie od pracodawcy.

  2. Gorzej, jeśli pracodawcy drastycznie łamią przepisy BHP, a pracownicy jeżdżą bez badań, czy to prywatnym, czy służbowym samochodem. Bo i takie sytuacje, o zgrozo, się zdarzają. I nie mówię tu o charakterze dorywczym, lecz o codziennym, regularnym użytkowaniu auta. Także lepsze już nieporozumienie dotyczące skierowań, niż fakt, że ktoś z premedytacją unika odpowiedzialności.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>


  • Facebook